De macht van misschien en de impact op ons leven

Waarom woorden van leiders meer doen dan we denken

De afgelopen maanden draaide veel aandacht om Donald Trump. In elk geval voor mij. Ik volgde het nieuws, las artikelen en scrolde door eindeloze commentaren op sociale media. Wat mij vooral opviel, was niet alleen wat er werd gezegd, maar hoe mensen erop reageerden. Mensen geloofden het. Niet alleen rationeel, maar emotioneel. Ik kan me goed voorstellen dat dit voor mensen in Groenland waar Trump zich expliciet over uitsprak, diepe onrust veroorzaakt. Slecht slapen, voortdurende stress, leven in een staat van alertheid. Een dreiging doet iets met mensen. En dreiging is vaak traumatisch, ook als er nog niets concreets is gebeurd. Ik weet er alles van. Daarom denk ik waarschijnlijk ook veel over dit soort zaken na.

Normaal gesproken laat ik mij niet meer snel bang maken. Ik weet dat politieke leiders debatteren, provoceren, meningen verkondigen en soms hard roepen, zonder dat dit automatisch betekent dat er daadwerkelijk iets staat te gebeuren. We leven tenslotte in een democratie, met instituties, checks and balances en processen die niet zomaar te omzeilen zijn.

Maar deze keer voelde het toch anders. Want Trump bepaalde opeens alleen. Dit is nieuw. Dit valt op.

Ik merkte dat ik begon te twijfelen. Was dit nog wel politiek spel, of is dit een echte dreiging? Komt er nu daadwerkelijk oorlog? Het voelde plotseling reëel. Alsof woorden niet langer vrijblijvend waren, maar bewust werden ingezet om spanning op te bouwen. Het leek alsof Trump begon met het aansteken van de eerste vlammetjes.

Dat gevoel bracht mij ertoe dieper te kijken. Niet alleen naar wat Trump zei, maar vooral naar wat hij deed met taal

Framing als machtsinstrument

Wat Trump hier toepast, is politieke framing in zijn meest effectieve vorm. Framing betekent niet simpelweg liegen of de waarheid verdraaien. Het betekent het plaatsen van feiten binnen een bepaald interpretatiekader, nog vóórdat mensen zelf kunnen oordelen. Door woorden als “dreiging”, “bescherming”, “rechtmatige claim” of “noodzakelijke actie” te gebruiken, wordt de werkelijkheid alvast voorgekauwd.

Trump hoeft daarbij zelden concreet te worden. Juist de vaagheid is krachtig. Door mogelijkheden te suggereren zonder duidelijke plannen te benoemen, ontstaat ruimte voor angst, speculatie en projectie. Mensen vullen zelf in wat er zou kúnnen gebeuren. En wat mensen zelf invullen, voelt vaak echter dan wat expliciet wordt gezegd.

Belangrijk is: hij hoeft niets te doen. Het idee alleen is al genoeg. De dreiging werkt op zichzelf.

De impact op burgers

Die manier van spreken heeft directe gevolgen voor ons burgers. Angst en onzekerheid zetten zich vast in het lichaam. Mensen raken gespannen, slapen slecht, worden wantrouwig. Het gevoel van controle verdwijnt. En precies dát is het moment waarop rationeel denken plaatsmaakt voor emotie. Zo word ook vaak het beeld geschetst dat emotie gelijk staat aan dom of zwak. Maar dat klopt niet. Het is juist menselijk. Wanneer mensen zich bedreigd voelen, zoeken ze houvast, duidelijkheid en leiderschap. Angst vernauwt het blikveld. Nuance verdwijnt. Complexiteit wordt ondraaglijk.

Wie angst zaait, hoeft niet te regeren, angst regeert voor hem. Dit is ook wat narcisten en psychopaten doen. Alleen in het politieke spel mag dit blijkbaar gewoon en is het geen probleem of issue.

Ze weten dit. En dat is precies de bedoeling.

Ik vind het belangrijk om dit hardop te zeggen: Trump en alle andere die dit soort strategieën inzetten weten dat woorden impact hebben. Andere leiders weten dat ook. Politieke framing wordt niet per ongeluk ingezet. Het is een bewuste strategie. Door spanning te creëren, vergroot je aandacht. Door onzekerheid te voeden, vergroot je macht. Door dreiging te suggereren, positioneer je jezelf als degene die bescherming kan bieden.

Angst bindt mensen. Het dwingt tot kiezen. En wie kiest vanuit angst, kiest zelden uit vrijheid

De rol van de media

Dan vraag ik mij af? Waarom werken media hieraan mee? Media die slim zijn, ervaren, kritisch. Waarom herhalen zij deze frames zo vaak? Of dachten zij ook echt dat er nu oorlog kwam en Trump zomaar een NAVO land zou aanvallen?

Het antwoord is ongemakkelijk, maar niet ingewikkeld. Media opereren volgens nieuwslogica: actualiteit, conflict, quotes, snelheid en clicks. Trump levert dat allemaal. Zijn uitspraken zijn kort, scherp, polariserend en goed te koppen. Door ze te citeren, denken media neutraal te blijven. Ze laten “beide kanten” zien.

Maar framing is geen mening. Het is beeld, een foto, een plaatje in iemand zijn of haar hoofd. En elk frame dat ongefilterd wordt herhaald, wordt versterkt en heel erg waar. Door dreiging te citeren zonder haar te ontleden, verandert journalistiek van waarnemer in doorgeefluik. Je kunt alles van Trump vinden wat je wilt. Maar dom is die zeker niet. En iedereen of nou ja, bijna iedereen, doet precies wat hij wilt.

Daar komt bij dat media in het algemeen bang zijn om beschuldigd te worden van partijdigheid. Trump is ook niet mals tegen, en over sommige Media. Te scherp duiden voelt riskant. Maar niet duiden is óók een keuze. In een wereld gevoed door framing wint altijd het sterkst of meest emotioneel verhaal.

Wie beschermt ons als de burger?

Dit brengt mij bij de belangrijkste vraag? Wanneer leiders bewust spelen met angst en media die angst verspreiden zonder haar volledig te duiden, wie beschermt dan de burger? Wie legt uit wat er werkelijk gebeurt? Wie neemt verantwoordelijkheid voor de psychologische impact van deze framing en woorden? Of is dat niet belangrijk?

Zolang framing onbesproken blijft, blijft angst regeren en verliest de waarheid haar stem. Mijn waarheid.

Door en Opinie: Lidia Carreno Photography