3 mei 2026 – Wereld Persvrijheidsdag – De wereldwijde persvrijheid staat er slechter voor dan ooit. Volgens de nieuwste World Press Freedom Index 2026 van Reporters Without Borders (RSF) is de gemiddelde score van 180 landen nog nooit zo laag geweest sinds de start van de index in 2001.

Voor het eerst valt meer dan de helft van alle landen in de categorieën “moeilijk” of “zeer ernstig”. Daarmee bevestigt het rapport een zorgwekkende trend: journalistiek staat wereldwijd steeds verder onder druk.

Journalistiek steeds vaker beperkt door wetgeving

Volgens Anne Bocandé is het niet langer voldoende om alleen het belang van persvrijheid te benadrukken:

“Effectieve maatregelen om journalisten te beschermen zijn essentieel. De criminalisering van journalistiek moet stoppen.”

Steeds vaker wordt journalistiek niet alleen bedreigd door geweld, maar ook door wetgeving. Overheden maken misbruik van nationale veiligheidswetten, terrorismebestrijding en rechtszaken (zoals SLAPP-zaken) om kritische media het zwijgen op te leggen — ook binnen democratische landen.

Van de vijf beoordelingsfactoren (economisch, juridisch, politiek, sociaal en veiligheid) is vooral de juridische situatie wereldwijd sterk verslechterd.

Grootste verschillen: Noorwegen bovenaan, Eritrea onderaan

De ranglijst wordt opnieuw aangevoerd door Noorwegen, dat voor het tiende jaar op rij bovenaan staat. Onderaan staat Eritrea, waar persvrijheid vrijwel volledig ontbreekt.

Opvallend is dat Syrië een sterke stijging laat zien na politieke veranderingen, met een sprong van 36 plaatsen. Toch blijven regio’s zoals het Midden-Oosten en Oost-Europa bijzonder gevaarlijk voor journalisten.

Oorlog en geweld blijven grote bedreiging

Conflicten spelen nog altijd een grote rol in de achteruitgang van persvrijheid. In landen als Irak, Soedan en Jemen is onafhankelijke journalistiek moeilijk door langdurige instabiliteit.

De situatie in Gaza is extreem: sinds oktober 2023 zijn daar meer dan 220 journalisten omgekomen, waarvan tientallen tijdens hun werk.

Daarnaast blijft de pers zwaar onder druk staan in landen als Rusland en Iran, waar repressie en censuur structureel zijn.

Criminalisering van journalistiek neemt toe

In meer dan 60 landen is de juridische situatie verslechterd. Journalisten worden vervolgd, gevangengezet of financieel onder druk gezet. Dit gebeurt onder andere in:

Belarus
Myanmar
Egypte

Ook in democratieën zoals Japan en de Filippijnen neemt de druk toe.

Een groeiend probleem zijn SLAPP-zaken: rechtszaken die bedoeld zijn om journalisten te intimideren en financieel uit te putten. Deze komen onder meer voor in Frankrijk en Bulgarije.

Europa: relatief sterk, maar onder druk

Hoewel Europa nog steeds relatief goed scoort, is er een duidelijke negatieve trend. In landen zoals Hongarije en Turkije wordt persvrijheid actief ingeperkt via wetgeving en politieke controle.

Onder president Vladimir Poetin wordt in Rusland onafhankelijke journalistiek vrijwel onmogelijk gemaakt. Journalisten worden gevangengezet of gedwongen te vluchten.

Nederland stijgt, maar zorgen blijven

Nederland stijgt in 2026 naar de tweede plaats wereldwijd en is daarmee het hoogst genoteerde EU-land. De stijging komt echter vooral door dalingen in andere landen, niet door grote verbeteringen.

Met name de veiligheid van journalisten blijft een probleem. Nederland staat op plek 32 op dit onderdeel. In 2025 werden 262 meldingen gedaan van intimidatie, bedreiging en geweld tegen journalisten.

Daarnaast is Nederland een van de weinige EU-landen waar een journalist is vermoord. Hoewel de uitvoerders zijn veroordeeld, zijn de opdrachtgevers nog altijd niet berecht.

Conclusie: persvrijheid vraagt om actie

De World Press Freedom Index 2026 maakt duidelijk dat persvrijheid wereldwijd onder zware druk staat. Niet alleen in conflictgebieden of autoritaire regimes, maar ook binnen democratieën.

Volgens RSF is het tijd voor concrete actie: betere bescherming van journalisten, strengere handhaving van wetgeving en internationale samenwerking om persvrijheid te waarborgen.

Bron: NVJ