Op 29 augustus 2026 biedt de overheid landelijk excuses aan aan mensen die schade hebben opgelopen in de gesloten jeugdzorg. De excuses zijn ook bedoeld voor jongeren die vóór 2008 op civielrechtelijke grond in een justitiële jeugdinrichting werden geplaatst, terwijl zij geen strafbaar feit hadden gepleegd. Maar wat hebben de inmiddels volwassen vrouwen en mannen uit deze instellingen nog aan die erkenning?
Parkstad Actueel sprak met meerdere vrouwen uit Parkstad die als minderjarige gedwongen in een gesloten instelling verbleven. Het nieuws over de landelijke excuses kwam bij hen hard binnen. Niet omdat zij zich er direct door geholpen voelen, maar omdat het herinneringen oproept aan een periode die hun verdere leven sterk heeft beïnvloed.
De overheid wil met de excuses erkennen dat jongeren binnen de gesloten jeugdhulp niet altijd veilig waren en vaak niet de zorg, aandacht en ondersteuning kregen die zij nodig hadden. De excuses vormen volgens het kabinet slechts het begin van een breder hersteltraject. Voor herstelactiviteiten in de periode 2026 tot en met 2030 is 12 miljoen euro beschikbaar gesteld. Ook moet er aandacht komen voor de behoeften van nabestaanden.
‘De schade is al aangericht’
De vrouwen met wie Parkstad Actueel sprak, zijn inmiddels volwassen. Zij geven aan dat de aangekondigde excuses vooralsnog geen positieve invloed op hun leven hebben.
Hun uitleg is duidelijk: de schade is volgens hen jaren geleden al aangericht en de gevolgen daarvan zijn nog dagelijks merkbaar. De ervaringen hebben invloed gehad op hun vertrouwen in andere mensen, instanties en hulpverleners.
Verder willen de vrouwen niet uitgebreid over hun persoonlijke geschiedenis praten. Hun privacy wordt daarom gerespecteerd en hun namen worden niet genoemd.
Voor jongeren die al kwetsbaar waren, voelde de plaatsing volgens hen niet als hulp. Juist op een moment waarop bescherming, rust en behandeling nodig waren, ontstonden nieuwe gevoelens van angst, verwarring en onveiligheid. De boodschap die sommigen daaraan overhielden, was dat zij nergens werkelijk veilig waren.
Geen strafbaar feit gepleegd
Voor 2008 werden jongeren met een civielrechtelijke maatregel regelmatig in justitiële jeugdinrichtingen geplaatst. Zij verbleven daardoor tussen jongeren die strafrechtelijk waren veroordeeld, hoewel zij zelf geen strafbaar feit hadden gepleegd.
De Tweede Kamer stelde in een aangenomen motie dat de overheid stelselverantwoordelijkheid droeg en daarmee medeverantwoordelijk is voor de schade die deze jongeren hebben opgelopen. De regering werd opgeroepen niet alleen excuses aan te bieden, maar ook aan daadwerkelijk herstel te werken.
Ook jongeren uit Parkstad kwamen terecht in instellingen zoals Alexandra en de voormalige Otto Gerhard Heldringstichting in Zetten. Voor veel betrokkenen betekende een civielrechtelijke plaatsing dat zij opgroeiden achter gesloten deuren, terwijl zij juist hulp nodig hadden vanwege problemen thuis, psychische kwetsbaarheid of een onveilige gezinssituatie.
ZIKOS maakte de problemen opnieuw zichtbaar
De landelijke excuses gelden voor een bredere groep dan alleen de voormalige bewoners van ZIKOS-afdelingen. De onthullingen over deze afdelingen hebben de discussie over erkenning en herstel wel nadrukkelijk op de politieke agenda gezet.
ZIKOS-afdelingen waren bedoeld voor jongeren met zeer complexe psychische problemen. Uit onderzoeken en verklaringen van oud-bewoners kwamen ernstige signalen naar voren over afzondering, vrijheidsbeperking en het ontbreken van passende behandeling. In de officiële stukken over het hersteltraject worden jongeren van de voormalige ZIKOS-afdelingen uitdrukkelijk genoemd, naast jongeren uit de bredere gesloten jeugdhulp en mensen die civielrechtelijk in een justitiële jeugdinrichting verbleven.
De Tweede Kamer heeft bovendien uitgesproken dat de wensen en behoeften van de betrokken jongeren leidend moeten zijn bij de uitwerking van het herstel. Dat kan bijvoorbeeld gaan om psychosociale ondersteuning, hulp bij schulden, onderwijs, werk of toegang tot inkomensvoorzieningen.
Excuses veranderen het verleden niet
Voor de vrouwen die met Parkstad Actueel spraken, veranderen woorden niets aan wat zij hebben meegemaakt. Excuses nemen het trauma niet weg en herstellen niet automatisch het vertrouwen dat in hun jeugd verloren is gegaan.
De gevolgen kunnen volgens hen nog lang doorwerken. Wie al vroeg leert dat ouders, hulpverleners en overheidsinstanties geen veilige basis bieden, kan later moeite krijgen met vertrouwen, relaties en het vragen om hulp. Kwetsbaarheid kan daardoor toenemen, waardoor sommige oud-jongeren opnieuw in onveilige of destructieve situaties terechtkomen.
Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan waarin trauma, angst en verwarring een groot deel van het leven blijven bepalen.
Sommige oud-jongeren hebben ondanks alles een weg gevonden in het leven, maar voelen de pijn nog steeds. Anderen kampen met langdurige psychische, sociale of financiële problemen. Sommigen zijn inmiddels overleden.
Hoop voor een nieuwe generatie
Hoewel de gesproken vrouwen zelf weinig verwachten van de excuses, zien zij wel het mogelijke belang voor nieuwe generaties.
De erkenning kan alleen betekenis krijgen wanneer zij wordt gevolgd door concrete veranderingen, goede nazorg en hulp die aansluit bij wat slachtoffers werkelijk nodig hebben. Ook moet worden voorkomen dat kwetsbare jongeren opnieuw verder beschadigd raken door het systeem dat hen juist zou moeten beschermen.
De landelijke excuses kunnen het verleden niet ongedaan maken. Ze kunnen wel een begin zijn van erkenning. Of zij ook werkelijk bijdragen aan herstel, zal afhangen van wat de overheid na 29 augustus doet.
Noot van de redactie: De namen van de geïnterviewde vrouwen zijn vanwege hun privacy en de gevoeligheid van hun ervaringen niet gepubliceerd.
Parkstad Actueel zoekt meer ervaringsverhalen
Voor een vervolg op dit artikel wil Parkstad Actueel graag met meer jongeren en oud-jongeren spreken die civielrechtelijk in een justitiële jeugdinrichting, gesloten jeugdzorginstelling hebben verbleven.
We willen weten wat de aangekondigde landelijke excuses op 29 augustus voor hen betekenen. Voelen zij zich hierdoor erkend, of verandert het voor hen weinig aan de schade zoals de eerdere ondervraagde aangeven en de gevolgen die zij nog dagelijks ervaren?
Ook ouders, nabestaanden en andere direct betrokkenen mogen reageren.
Verhalen kunnen desgewenst anoniem worden verteld. Parkstad Actueel gaat zorgvuldig om met privacy en publiceert geen namen of persoonlijke details zonder uitdrukkelijke toestemming. Wie contact opneemt, bepaalt zelf wat hij of zij wel en niet wil delen.
E-mail: info@parkstadactueel.nl
Bijschrift Foto:
Illustratief beeld bij een artikel over jongeren en oud-jongeren die civielrechtelijk in een justitiële jeugdinrichting of gesloten jeugdzorg verbleven. Foto: Adobe Stock.
About The Author
