Als voetbalfan keek ik naar het entertainment rond de WK-finale tussen Spanje en Argentinië. Tom Cruise bracht een zwaar aangezette, bijna overdreven Amerikaanse boodschap, waarna wereldsterren opnieuw benadrukten dat muziek en voetbal ons met elkaar verbinden. Op het eind van de show kregen we dit nog een keer te zien met Shakira. Het voelde ontzettend nep. En kwam alles behalve binnen.
Muziek kan dat inderdaad. Voetbal ook. Maar de wereld waarin FIFA opereert, draait allesbehalve alleen om liefde. Achter de mooie woorden bevinden zich miljardenbelangen, politieke macht en een geschiedenis vol corruptie en mensenrechtenschendingen.
Liefde ingezet als verdienmodel. FIFA verkoopt niet alleen voetbal. De organisatie verkoopt emotie, nationale trots en het gevoel dat we tijdelijk één wereld vormen. Tegelijkertijd zou FIFA met het WK van 2026 volgens berichtgeving een recordomzet van ongeveer 15 miljard dollar behalen. Luxe kaarten voor de finale werden aangeboden voor tienduizenden dollars. (The Guardian berichtte hierover )
Voetbal zou van iedereen moeten zijn, maar steeds minder gewone supporters kunnen het grootste voetbaltoernooi ter wereld nog betalen. Liefde en verbinding worden zo onderdeel van een enorm commercieel verkoopverhaal.
De rekening wordt elders betaald. Tijdens het WK van 2014 in Brazilië waarschuwden dierenwelzijnsorganisaties dat straathonden uit het straatbeeld werden verwijderd. Er waren vermoedens dat dieren werden gedood, hoewel niet iedere melding onafhankelijk kon worden bewezen.
Daarnaast waarschuwden mensenrechtenorganisaties en journalisten voor mensenhandel en seksuele uitbuiting. Kwetsbare vrouwen en minderjarige meisjes zouden rond het toernooi zijn geronseld of gedwongen seks te verkopen aan bezoekers. Onderzoek naar seksuele uitbuiting rond het Braziliaanse WK is onder meer opgenomen in de mensenrechtenbibliotheek van de Verenigde Naties.
Ik weet nog dat ik destijds in Australië naar de Nederlandse radio luisterde en ongepaste grappen over deze meisjes hoorde. Terwijl zij mogelijk werden uitgebuit, werd hun ellende onderdeel van het entertainment rond een voetbalevenement. Dat ben ik nooit vergeten.
Ook Qatar 2022 mogen we niet vergeten. Migrantenarbeiders werkten onder gevaarlijke omstandigheden, in extreme hitte en met onvoldoende bescherming. Ook waren er meldingen van loonroof en onverklaarde sterfgevallen. Over het precieze aantal mensen dat rechtstreeks door werkzaamheden voor het WK is overleden, bestaat discussie. De uitbuiting en slechte arbeidsomstandigheden zijn echter uitgebreid gedocumenteerd door onder meer Amnesty International.
We hoeven het niet eens te worden over één dodental om te erkennen dat mensen de prijs hebben betaald voor een voetbalfeest waaraan anderen miljarden verdienden.
Corruptie rond FIFA is bewezen. Wantrouwen tegenover FIFA komt niet uit de lucht vallen. In 2015 begon een omvangrijke internationale corruptiezaak rond voetbalbestuurders en sportmarketingbedrijven. Het Amerikaanse ministerie van Justitie beschreef een jarenlang systeem van steekpenningen rond mediarechten, marketingcontracten en internationale voetbaltoernooien.
Uiteindelijk bekenden 27 verdachten schuld aan hun aandeel in misdrijven zoals fraude, afpersing en witwassen. Dat zijn geen complottheorieën, maar strafzaken en bekentenissen die door het Amerikaanse ministerie van Justitie zijn vastgelegd.
Dat betekent niet automatisch dat wedstrijden worden gemanipuleerd. Het verklaart wel waarom supporters FIFA niet zomaar meer op haar woord geloven.
Ook tijdens het WK van 2026 ontstond een opvallend voorbeeld van mogelijke politieke beïnvloeding. De Amerikaanse aanvaller Folarin Balogun kreeg tegen Bosnië en Herzegovina een rode kaart en zou daardoor normaal gesproken de wedstrijd tegen België missen.
Donald Trump belde vervolgens FIFA-president Gianni Infantino en vroeg om de beslissing opnieuw te bekijken. Daarna oordeelde de tuchtcommissie dat Balogun wel schuldig was. Hij kreeg een boete van 40.000 dollar en een schorsing van één wedstrijd, maar de uitvoering daarvan werd een jaar voorwaardelijk opgeschort. Daardoor mocht hij toch tegen België spelen. FIFA bevestigde de aangepaste straf.
Dat bewijst niet dat Infantino persoonlijk opdracht gaf om de straf vanwege Trump te veranderen. Maar wanneer de president van het gastland zich rechtstreeks met een spelersstraf bemoeit en FIFA die straf daarna opschort, ontstaat onvermijdelijk de schijn van politieke beïnvloeding. België won uiteindelijk met 4-1, maar de schade aan het vertrouwen was toen al ontstaan.
Daar komt bij dat FIFA in 2025 een nauwelijks transparante Peace Prize aan Trump uitreikte. Mensenrechtenorganisatie FairSquare diende daarop een klacht in wegens een mogelijke schending van FIFA’s eigen regels over politieke neutraliteit.
Tijdens dit WK ontstond daarnaast veel discussie over arbitrale beslissingen rond Argentinië. Vooral na de wedstrijd tegen Egypte werd gesproken over mogelijke bevoordeling en inconsistent gebruik van de VAR. Voor de finale stelde ook de Spaanse verdediger Aymeric Laporte vragen over overtredingen van Argentijnse spelers die volgens hem onvoldoende werden bestraft.
FIFA-scheidsrechtersbaas Pierluigi Collina heeft iedere beschuldiging van partijdigheid ontkend. Er is geen bewijs dat het WK voor Argentinië is gemanipuleerd.
Maar de verdenking leeft onder veel supporters. Een organisatie met een bewezen corruptieverleden kan niet verwachten dat iedereen zonder vragen blijft geloven dat alles eerlijk en onafhankelijk verloopt.
Tegelijkertijd waarschuwden mensenrechtenorganisaties tijdens dit WK voor risico’s door Amerikaanse immigratiecontroles, beperkingen van de persvrijheid en onvoldoende bescherming van supporters en werknemers. Artsen en onderzoekers plaatsten bovendien vraagtekens bij de gevolgen van extreme hitte voor spelers en personeel.
En terwijl deze problemen nog spelen, heeft FIFA het WK van 2034 alweer toegewezen aan Saudi-Arabië. Mensenrechtenorganisaties vrezen daar opnieuw voor de veiligheid van migrantenarbeiders en andere kwetsbare groepen.
Liefde is geen halftime show
Liefde is geen zorgvuldig geschreven boodschap van een Hollywoodster. Het is geen liedje tussen sponsornamen en reclames.
Liefde betekent dat werknemers veilig kunnen werken en eerlijk worden betaald. Dat kinderen worden beschermd tegen seksuele uitbuiting. Dat dieren niet hoeven te verdwijnen omdat ze niet in het ideale televisiebeeld passen. Dat gewone supporters welkom blijven en dat voor ieder land en iedere speler dezelfde regels gelden.
Voetbal brengt mensen werkelijk samen. Dat gevoel is echt.
Maar FIFA verkoopt dat gevoel steeds opnieuw aan de hoogste bieder.
Voetbal kan liefde zijn. Alleen de machine eromheen lijkt op kapitalisme met confetti.
Door: Lidia Carreno
About The Author
