Beladen met een tas vol analoge camera’s ga ik op bezoek bij fotograaf Jos Reinders van DOKA.Heerlen. Vooraf hebben we afgesproken dat ik mijn camera’s mag meenemen, zodat hij kan bekijken welke exemplarennog werken. Maar nog voordat ik mijn eerste interviewvraag kan stellen, draait Jos de rollen om. Hij vraagt hoe het met míj gaat. Bijzonder, want dit gesprek zou over hem gaan. Zijn oprechte belangstelling blijkt al snel precies te laten zien wie Jos is: eenmensenmens die met aandacht naar de wereld om zich heen kijkt.
Door Lidia Carreno Photography
Eerst de mens, dan de foto
Terwijl Jos een van mijn camera’s uit de tas pakt en voorzichtig onderzoekt, praten we over zijn leven en zijn liefde voor fotografie. Die liefde draait voor hem niet alleen om het maken van een mooi beeld. Achtereen foto moet een verhaal, gevoel of betekenis schuilgaan.
Jos vertelt het liefst realistische verhalen. Dat is zichtbaar in zijn werk, dat uiteenloopt van portretten en documentaire reportages tot langdurige projecten over steden en hun bewoners.Tot zijn bekende series behoren onder meer Women Exposed, Geworteld, Mijn Aarde, Cityskin, Een Stad van Luchten Made in Marxloh.
Zijn belangstelling voor mensen komt niet uit de lucht vallen. Naast zijn werk als fotograaf was Jos 44 jaar actief in het welzijnswerk in Kerkrade en Heerlen. Daar leerde hij luisteren naar wat mensen bezighoudten kijken naar wat zich achter de buitenkant afspeelt. Die ervaring klinkt nog altijd door in zijn fotografie.
Van Molenberg naar de kunstacademie
Zijn eerste serieuze lessen in fotografie kreeg Jos in Molenberg van fotograaf John Herstein. Later volgde hij het atelier fotografie aan de Academie der Schone Kunsten in Hasselt, waar hij in 1992 zijn opleidingafrondde.
Een van zijn docenten was fotograaf Carlo Valkenborgh. Wanneer Jos jaren later in Heerlen met DOKA.Heerlen aan de slag gaat, volgt Valkenborgh zijn voormalige leerling met belangstelling. Hij raakt enthousiastover het initiatief en schenkt apparatuur aan de nieuwe donkere kamer. Die apparatuur staat inmiddels klaar om tijdens workshops gebruikt te worden.
Hoe DOKA.Heerlen ontstond
Voordat DOKA.Heerlen bestond, had Jos bij Werkplaats K in Kerkrade al een donkere kamer. Fotografen konden daar terecht om hun analoge films te ontwikkelen en foto’s af te drukken.
Via een andere fotograaf kwam Lily Peters bij Jos terecht. Tijdens de ontmoetingen in Kerkrade ontstond het idee voor een openbaar toegankelijke werkplaats waar fotografen samen konden werken, leren en exposeren.
Lily nam het initiatief en werkte het plan verder uit met Dean Kisters, Joris Hilterman en Jos. Het viertal presenteerde het idee aan de gemeente Heerlen. Hoewel het door noodzakelijke werkzaamheden in het pandenige tijd duurde voordat de donkere kamer daadwerkelijk gebruikt kon worden, dacht de gemeente goed met het collectief mee.
Zo ontstond aan de Promenade 43 DOKA.Heerlen: een expositieruimte op de begane grond en een volledig ingerichte donkere kamer in de kelder.
Het initiatief werd mede mogelijk gemaakt door de steun van Frisse Wind Heerlen, Rosas Donamus, gemeente Heerlen, Werkplaats K en Kool Cult. Ook vrijwilligers hielpen mee om het pand en de donkere kamer gebruiksklaar te maken.
Van een bescheiden opening naar een bruisend feest
Jos had de opening zelf betrekkelijk eenvoudig voor ogen: een toespraak, een drankje en samen de nieuwe ruimte bekijken. Zijn jongere teamgenoten hadden andere plannen. Zij organiseerden meteen een uitbundigeBrickparty met hiphop, dj’s, rappers, skaters en pizza.
Bij de officiële opening waren ongeveer zeventig belangstellenden aanwezig. Het aansluitende feest trok circa tweehonderd bezoekers. Volgens Jos bezochten in de weken daarna in totaal ongeveerzeshonderd mensen de tentoonstelling ‘Kop of Munt’.
Dat grote aantal maakt duidelijk hoeveel behoefte er bestaat aan een plek als DOKA.Heerlen. Niet alleen onder ervaren fotografen, maar juist ook onder jonge makers die de analoge fotografie opnieuw ontdekken.
Analoge vakkennis levend houden
De doelstelling van Lily Peters, Dean Kisters, Joris Hilterman en Jos Reinders is helder: de analoge fotografie gebruiken als eigentijds middel om nieuwe beelden te maken maar ook de fotografische vakkennis levend houden en doorgeven aan nieuwe generaties.
Met de komst van digitale fotografie en mobiele telefoons is onze manier van fotograferen ingrijpend veranderd. Vroeger had een filmrolletje ruimte voor twaalf, 24 of 36 opnamen. Film en ontwikkeling kostten geld.Daardoor dacht een fotograaf beter na over de belichting, het standpunt en het juiste moment voordat de ontspanknop werd ingedrukt.
Tijdens speciale workshops wil het team aandacht besteden aan klassieke technieken, zoals werken met een grijskaart, het zonesysteem, het ontwikkelen van film en het maken van een goede analoge afdruk.
In een donkere kamer ontstaat een foto niet onmiddellijk. Het proces vraagt geduld, aandacht en kennis. Langzaam verschijnt het beeld in de ontwikkelbak.
Juist dat moment, waarop een opname voor het eerst zichtbaarwordt, vormt voor veel fotografen de magie van analoge fotografie.
Toch leert Jos ook van zijn jongere teamgenoten. Hij kan soms zelfs een beetje jaloers zijn op hun onbevangenheid.
“Zij houden zich lang niet altijd aan de regels zoals ik die op de academie heb geleerd”, vertelt hij lachend. “Ze fotograferen lekker rauw. Dan maken ze bijvoorbeeld een foto van een gebouwvanuit een perspectief of lichtomstandigheden dat ik zelf misschien niet zo snel zou kiezen. Juist dat vind ik mooi om te zien.”
“Op het kruispunt van analoge fotografie en hiphop tref je DOKA.Heerlen. Door de manier waarop deze vorm van fotografie beoefend wordt maakthet deel uit van een veelbelovende subcultuur waarin jong en minder jong zich kunnen uitleven. Ook dat is hiphop: een nieuwe wereld van kijken.”
Shoot film, not heroin
De rauwe identiteit van DOKA.Heerlen is ook terug te zien op de T-shirts die het collectief verkoopt en waarvan het design is gemaakt door Dean Kisters, (die naast het collectief bij DOKA ook nog graffitikunstenaar is) Op het T-shirt staat de tekst: ‘Shoot film, not heroin.’
De slogan heeft een dubbele betekenis. Shoot film verwijst naar het fotograferen op analoge film, maar de tekst verwijst ook naar het verleden van Heerlen. De stad kende periodes waarin heroïneverslaving zeer zichtbaar was en diepe sporen naliet in het straatbeeld en in de levens van mensenen hun families.
De tekst is niet bedoeld als grap ten koste van mensen met een verslaving. Het is een directe en rauwe boodschap die de geschiedenis van de stad niet wegpoetst, maar omzet in iets creatiefs: maak beelden, vertelverhalen en zoek verbinding met elkaar.
De T-shirts met de tekst Shoot film, not heroin zijn helaas op dit moment weer uitverkocht bij DOKA.Heerlen aan de Promenade 43. Nieuwe shirts zijn in de maak. Dus geen zorgen en pre order je T-shirt gerust voor de nieuwe lading die eraan komt.
Verhalen die ertoe doen
Jos is een prettige man om naar te luisteren. Zijn kennis is groot, maar hij vertelt zonder afstand te creëren. Terwijl ons gesprek verdergaat, controleert hij mijn camera’s en legt hij tussendoor uit wat hij ontdekt.
Wat tijdens het gesprek steeds duidelijker wordt, is dat Jos meer is dan iemand die foto’s maakt. Hij is een verhalenverteller. Iemand die geïnteresseerd is in de wereld om hem heen en met een observerend oog naar mensen en hun omgeving kijkt.
Dat kwam ook naar voren bij het project “Deel Je Verhaal ” in Cultuurhuis Heerlen. Mensen kregen daar een podium om persoonlijke ervaringen te delen. Jos fotografeerde de deelnemers tijdens hun verhaal in het donkere theater.
Het project werd tijdens de coronaperiode onderbroken, maar het typeert het werk dat hem het meest raakt: projecten waarin mensen werkelijk worden gezien en gehoord. Voor Jos gaat fotografie niet alleen over licht,compositie en techniek. Het gaat vooral over wat er werkelijk toe doet in het leven.
Drakentanden: fascisme behoort niet alleen tot het verleden
In oktober wil Jos samen met zijn voormalige docent Carlo Valkenborgh werk presenteren rond de zogenoemde drakentanden. Dat zijn betonnen antitankversperringen die tijdens de Tweede Wereldoorlogonder het naziregime onder meer langs de grens met Nordrhein Wetsfalen werden aangelegd. Zij zijn ook bekend onder de namen Westwall en de Siegfriedlinie,
Jos en Carlo blijken deze overblijfselen onafhankelijk van elkaar te hebben gefotografeerd. Geen van beiden wist dat de ander met hetzelfde onderwerp bezig was. Nu willen zij hun beelden samenbrengen en combineren met foto’s uit het heden.
Voor Jos zijn de drakentanden geen neutrale resten van een afgesloten geschiedenis. Het zijn zichtbare overblijfselen van een fascistisch systeem dat was gebouwd op macht, angst, uitsluiting en vernietiging.
Ook in de huidige samenleving zijn fascisme en racisme niet verdwenen. Uitsluiting, discriminatie, toenemende polarisatie en het aanwijzen van groepen als vijand spelen opnieuw een zichtbare rol. Ideeën waarvan we lange tijd dachten dat ze uitsluitend tot het verleden behoorden, duiken in andere vormen weer op.
De mens lijkt in dat opzicht soms weinig te leren van zijn eigen geschiedenis. Door historische beelden naast foto’s uit het heden te plaatsen, willen Jos en Carlo bezoekers uitnodigen om niet alleen terug tekijken, maar vooral ook kritisch naar de wereld van vandaag te kijken.
Nadere informatie over de locatie en openingsdatum van deze tentoonstelling wordt later bekendgemaakt.
Eerste Foto Festival Heerlen in 2027
Jos werkt ondertussen samen met fotografen Wim Didderen en Fiedel van der Hijden aan het eerste FotoFestival Heerlen. Het tweejaarlijkse festival moet een vernieuwend platform worden voor hedendaagse fotografie en de stad vanuit verschillende perspectieven laten zien.
De eerste editie staat gepland van 22 oktober tot en met 7 november 2027. Het programma moet bestaan uit meerdere foto-exposities, workshops en projecten waarbij ook bewoners, jongeren en fotografen uit de Euregio worden betrokken.
First Press tijdens Cultura Nova
Wie de magie van analoge fotografie zelf wil ervaren, kan tijdens Cultura Nova kennismaken met DOKA.Heerlen. Op vrijdag 28 augustus wordt daar de expositie First Press feestelijk geopend.
De tentoonstelling bestaat uit kleine analoge afdrukken van zeven fotografen uit de DOKA-community. Een belangrijk deel van het werk is afgedrukt in de nieuwe donkere kamer.
Bezoekers kunnen voor of na de openingsvoorstelling van Cultura Nova bij DOKA.Heerlen binnenlopen om de tentoonstelling en de donkere kamer te bekijken.
Praktische informatie First Press
- Feestelijke opening: vrijdag 28 augustus 2026 om 19.00 uur
- Expositieperiode: 28 augustus tot en met 27 september 2026
- Openingstijden: iedere zaterdag en zondag van 13.00 tot 17.00 uur
- Locatie: DOKA.Heerlen, Promenade 43 in Heerlen, tegenover Berden
- Toegang: gratis
Zelf een analoge foto afdrukken
Tijdens Cultura Nova organiseert DOKA.Heerlen twee miniworkshops:
- Maandag 31 augustus: vanaf 13.00 uur
- Vrijdag 4 september: vanaf 15.00 uur
- Duur: ongeveer twee uur
- Kosten: 15 euro per persoon
- Meenemen: een eigen zwart-witnegatief
- Aanmelden: info@dokaheerlen.nl
Tijdens de workshop maken deelnemers zelf een zwart-witafdruk. Het eindresultaat wordt vervolgens opgenomen in de tentoonstelling First Press.
Meer informatie is te vinden via Instagram: @doka.heerlen.
Een camera van zijn vader
Aan het einde van ons gesprek stel ik een vraag die Jos kennelijk nog niet vaak heeft gekregen.
“Hoe ben je er eigenlijk bij gekomen om fotograaf te worden?”
“Jeetje”, zegt hij terwijl hij even nadenkt. “Die vraag heeft nog nooit iemand mij gesteld.”
Zijn blik valt op de oude Agfa-Clack-camera die ik heb meegenomen. Eerder vertelde hij dat zijn vader ook zo’n camera had en daarmee de familiefoto’s maakte.
“Ik denk dat ik door mijn vader en door deze camera ben getriggerd”, zegt hij uiteindelijk. “Ik wilde alles wat ik zelf in mijn hoofd had in beeld gaan brengen.”
Misschien ligt daarin wel de kern van zijn fotografie. Jos kijkt niet alleen naar wat zich voor zijn camera bevindt. Hij zoekt naar de mens, het verhaal en de betekenis achter het beeld.
En misschien is dat ook wat er bij DOKA.Heerlen gebeurt: het oude wordt niet vervangen door het nieuwe. Beide werelden komen samen, delen hun kennis en beïnvloeden elkaars manier van kijken.
Precies zoals Hiphop bedoeld is.
Door en foto’s: Lidia Carreno Photography
About The Author
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.